Stervensbegeleiding, een wederzijds proces 

Geboren worden op aarde houdt de belofte in van terugkeer naar de geestelijke wereld. Dat verbindt ons allen. In dit veelomvattende boek beschrijft de auteur in samenwerking met een aantal deskundigen vele aspecten die van belang zijn bij het begeleiden van stervenden.

Zij laat zien dat het aanwezig mogen zijn bij stervenden een wederzijds proces is, waarbij de stervenden als ervaringsdeskundigen ons voorgaan en wij hun metgezel kunnen zijn als wij onze eigen dood onder ogen durven zien.

Dit boek ïs verschenen op 6 oktober 2008. 3e druk 2017

€ 28.50

Hardcover | 320 Pagina's
Uitgeverij Christofoor
ISBN13: 978 90 6238 8592

Inhoud

Woord vooraf

Inleiding

Deel I Metgezel van een stervende

  1. Sterven is geboren worden in de geestelijke wereld
    Angst - de confrontatie met jezelf
    De weg van Artiban, de vierde wijze uit het oosten

    Mijmering – Positief denken
  2. De dood is als een horizon
  3. Het 'onbekende' sterfuur?
  4. Tijdens het leven bewustzijn ontwikkelen van ons toekomstige 'land'
    Mijmering – De laatste terugblik
  5. Het sterven van mensen die je heel nastaan
  6. De stervende als reisgenoot (Monique van der Zanden)


Deel II Zorg voor de stervende

  1. Het behandelen van pijn en andere problemen (Henk Bakker, huisarts te Hilversum)
  2. Chemotherapie en bestraling
  3. De zintuigen van de stervende
    Sterfbedvisioenen
    De intuïtie van dieren
  4. De taal van beelden op de grens van leven en dood (Bert Voorhoeve)
  5. Muziek voor mensen in de terminale fase (Hilly Bol)
  6. Kunstzinnige therapie (Marieke Udo de Haes-Mulder)
  7. Uitwendige therapie (Pauli van Engelen en Toke Bezuijen)
  8. Palliatieve zorg als nieuw specialisme (Ben Zylicz, oncoloog, directeur van Dove House Hospice in Hull, Engeland)
  9. Sterven in een hospice (Jacinta van Harteveld)
    Mijmering – De kaars


Deel III Reis door een land van pijn

  1. Compassie: kompas in leven en sterven. Ervaringen als professional, patiënt en nabestaande (Ari van Buuren, hoofd dienst voor Levensoriëntatie en Geestelijke verzorging in het UMC te Utrecht)
  2. Mensen met een verstandelijke beperking
  3. De weg naar het sterven bij dementie (Marie-José van Diggelen en Wendela Lensvelt)
  4. Als jonge mensen sterven
  5. Ervaringen uit een kinderziekenhuis (Patricia de Vos)


Deel IV Het sterven nadert

  1. De fysiologie van het sterven (Paul Schmitz, verpleeghuisarts)
  2. Terminale of palliatieve sedatie (Ben Zylicz, oncoloog, directeur van Dove House Hospice in Hull, Engeland)
  3. Euthanasie
    Mijmering – O God!
  4. Versterven
  5. De dubbelganger, mijn schaduw
  6. Het sterfmoment
  7. Het Onze Vader


Deel V Na het sterven

  1. De dagen tussen sterven en uitvaart
  2. Toeval? Of wil de gestorvene ons iets kenbaar maken?
  3. De uitvaart
    Mijmering – Het getal veertig
  4. Stervensbegeleiding en christelijke cultus (Bastiaan Baan, geestelijke Christengemeenschap)
  5. Rouw van de nabestaande
  6. Over de drempel van de dood
  7. Samengaan met de gestorvene

Nawoord

Velen droegen bij aan dit boek!

Appendix 1 – Geneesmiddelen in de laatste levensfase (Paul Schmitz)
Appendix 2 – De reis na onze dood
Appendix 3 – Gebeden, spreuken en meditaties
Appendix 4 – Gedichten

Praktische informatie
Adressen en websites in Nederland
Adressen en websites in België

Literatuur

Aantekeningen


Uit het woord vooraf

Als in een caleidoscoop laat dit boek een veelkleurig beeld zien van stervensbegeleiding als een wederzijds proces: het resultaat van vele visies op dit proces, gezien vanuit verschillende disciplines. Het is een bekend gegeven, dat stervenden met begeleiders in verschillende beroepen heel verschillende gesprekken kunnen hebben. Uiteraard worden er andere thema's met de arts besproken dan met een psychosociaal werker of met een pastor – om nog maar te zwijgen over stervensbegeleiding, gezien vanuit verschillende levensovertuigingen of religies. Dierbare familieleden en vrienden ervaren het stervensproces en de wisselwerking met de stervende gewoonlijk heel anders dan de professionele begeleiders. Elk van de hierboven genoemde begeleiders ziet een ander stukje van de werkelijkheid.

Voor Renée Zeylmans zijn al deze verschillende visies waardevol. In haar cursussen en lezingen (die ik jarenlang deels met haar samen heb gegeven) laat ze elk van deze opvattingen in hun waarde – ook wanneer het een andere levensovertuiging dan de hare betreft. Het respect voor de andersdenkende is in haar cursussen de toonaangevende stijl, waarin gesprekken plaatsvinden.

Wie Renée Zeylmans daarnaast in haar werk als hulpverlener kent, herkent naast deze respectvolle houding een bijna onuitputtelijke wil om de ander te helpen. Met een compassie die tot het uiterste kan gaan, begeleidt ze 'haar mensen' (zoals ze het zelf uitdrukt). Iedere verbinding wordt tot een wederzijds proces, dat veelal door de jaren heen gecultiveerd en ontwikkeld wordt.

Dit boek is niet alleen het resultaat van een verzameling van verschillende zienswijzen en ervaringen, maar bovendien de vrucht van een 'levenswerk': de begeleiding van stervenden, rouwenden en gestorvenen.

Bastiaan Baan

Uit de inleiding

Een jaar lang heb ik geworsteld om onder woorden te brengen wat feitelijk niet in woorden te vangen is: het proces dat ieder van ons doormaakt als we geconfronteerd worden met lijden, afscheid nemen, sterven, de hoop op een geboorte in de geestelijke wereld.

Hoe gaan wij op weg met stervenden? En hoe gaan zij op weg met ons? Wat kunnen wij hun schenken? En wat schenken zij ons?

Geen mens is gelijk, zo ook geen sterven. Daarom in dit boek geen methodieken, geen stellingen. Een verpleegkundige die bij mij de scholingscursus stervens-en rouwbegeleiding volgde, sprak na afloop: 'Ik dacht hier veel te kunnen leren, maar ik besef nu dat ik vooral veel moet afleren!'

Ik wilde een boek schrijven met ervaringen die de lezer wellicht verrijken, die soms een ander licht doen schijnen, herkenning oproepen, troosten, een hand reiken; een boek dat ruimte laat voor andere keuzes. Een boek, hoewel nooit volledig, met praktische informatie tot over de drempel van de dood, maar ook met mijmeringen en gezichtspunten uit diverse levensovertuigingen en culturen. Mijn leus is: 'Wat ik niet weet of zie, hoeft nog niet onwaar te zijn.' Dat heeft mij geholpen om te trachten onbevangen te zijn in het leven.

Ik heb willen schrijven voor professionals en vrijwilligers in de zorg, maar ook voor mantelzorgers en niet in de laatste plaats voor de naasten, zij die het meest betrokken zijn bij het sterven van een dierbare.

De grondtoon van handelen of juist niet handelen is voor mij altijd de liefde. Het belangrijkste in de ontmoeting tussen twee mensen vind ik dat je je kunt verplaatsen in de ander. Wanneer we ons eigen sterven onder ogen durven zien, durven we ons te verplaatsen in een stervende. Dat maakt ons tot zijn metgezel!

Gelukkig was ik niet alleen in al die maanden dat ik worstelde met dit onderwerp, had ook ik metgezellen op mijn weg, engelen op mijn pad. Ik voelde mij gedragen door de levenden om mij heen en door de gestorvenen van wie ik afscheid heb moeten nemen. Vele mensen leverden waardevolle bijdragen van vaak zeer persoonlijke ervaringen, van waardevolle kennis en levenswijsheid. Mede door hen kwam dit boek tot stand. Zij allen hadden de innerlijke drang tot schenken. Ik hoop dat hun liefde mag doorklinken op deze bladzijden, dat ze tot troost en verlichting wordt op de zware reis die stervenden en hun metgezellen afleggen, en hen perspectief biedt tot over de horizon.

Voor ons aardse mensen lijken de gestorvenen misschien zover weg. Maar ze zijn hier om ons heen, in ons toekomstig land, onverbrekelijk verbonden met het hier en nu.

Renée Zeylmans

Tekst achterflap

Geboren worden op aarde houdt de belofte in van terugkeer naar de geestelijke wereld. Dat verbindt ons allen. In dit veelomvattende boek beschrijft de auteur in samenwerking met een aantal deskundigen vele aspecten die van belang zijn bij het begeleiden van stervenden. Zij laat zien dat het aanwezig mogen zijn bij stervenden een wederzijds proces is, waarbij de stervenden als ervaringsdeskundigen ons voorgaan en wij hun metgezel kunnen zijn als wij onze eigen dood onder ogen durven zien.

Evenals in de vorige boeken van Renée Zeylmans hebben weer velen hun kostbare en intieme ervaringen ter beschikking gesteld en zal er een ruime keuze aan gedichten, meditaties en spreuken in het boek worden opgenomen.

Dit boek is niet alleen van belang voor professionals en vrijwilligers in de palliatieve zorg, maar ook voor de stervende en de naasten.

Velen droegen bij aan dit boek!

Hieronder zijn er drie van genoemd. Het volledige overzicht vindt u op pagina 323 van het boek.

Dr. Ben Zylicz, (oncoloog) werd geboren in Polen. Hij studeerde medicijnen aan de Medische Academie te Gdansk, Polen. In 1980 emigreerde hij samen met zijn Nederlandse echtgenote naar Nederland. Hij specialiseerde zich in de interne geneeskunde, medische oncologie en klinische farmacologie Van 1993 tot 2004 was hij medisch directeur van Hospice Rozenheuvel te Rozendaal bij Velp (Gld).
Van 2001 tot 2007 was dr. Zylicz benoemd als bijzonder hoogleraar palliatieve zorg aan de Nicolaus Copernicus Universiteit te Torun, Polen. In 2006 werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau voor zijn rol in de ontwikkeling van de palliatieve zorg in Nederland.
Op dit moment is dr. Zylicz werkzaam als medisch directeur van Dove House Hospice in Hull, Verenigd Koninkrijk

Bastiaan Baan werkt sinds 1981 als geestelijke in de Christengemeenschap. Voordien was hij leraar aaan een Vrije School, aan Ghandischolen in India en een ghettoschool in Los Angeles. Ruim 25 jaar is hij werkzaam als stervensbegeleider. Hij verzorgt lezingen in Nederland, Duitsland en Engeland en is auteur van een aantal boeken op het gebied van spiritualiteit en religie.

Ari van Buuren is in het UMC-Utrecht werkzaam als Hoofd van de Dienst voor levensoriëntatie en Geestelijke Verzorging en intercultureel consulent. Hij is publicist op het gebied van stervensbegeleiding, rouwverwerking en de interreligieuze dialoog. Hij is voorzitter van het United Religions Initiative (URI).


Reacties

Lieve Renee
Ik heb jouw boek nu gelezen en ik vind dat je een fantastisch werk heb gedaan. Er is niemand die zo mooi en gevoelig kan schrijven. Ik kan dit boek aanbevelen aan veel mensen die met deze problemen plotseling worden geconfronteerd en een ”handboek” nodig hebben. Geweldig. Ik denk dat het een gat in de markt was en deze heb je nu gevuld.
Warme groet,
Ben (Dr. Ben Zylicz (oncoloog)

Ik hoop dat heel veel mensen zullen kennismaken met je liefdevolle benadering voor de stervenden, gestorvenen en degene die er omheen staan en achterblijven.
Irene

Wat ben ik blij met je boek Stervensbegeleiding een wederzijds proces. Mijn vader is kort geleden gestorven, al die tijd heb ik met je boek onder de arm gelopen.
Het is daardoor echt wederzijds geworden.
Monica

In ons Hospice waar ik coordinatrice ben is Uw boek onze leiddraad geworden. Het is zo veelzijdig, een waar 'naslagwerk'. Maar vooral het wederzijds, liefde, er helemaal zijn voor de ander dat beantwoord aan ons streven. Maar jU geeft ons ook houvast om dit te kunnen volbrengen. Fijn dat er ook een uitgebreidt hoofdstuk over het gebeuren in een Hospice in staat. Uw boekje 'Omgang met gestorvenen', met o.a. de gedenkkalender, ligt op een speciale plaats waar de medewerkers iedere dag even inkijken wie er op die datum gestorven is.
Veronica

Het lezen van Uw boeken 'stervensbegeleiding een wederzijds proces' en 'Rouwverwerking en Rouwbegeleiding' hebben mij enorm goed gedaan. Er was veel herkenning.
Ineke

Beste Renee,
Graag wil ik me bij jou bedanken. Ik heb het boek Stervensbegeleiding een wederzijds proces gelezen en ben zeer onder de indruk . Rondom dit thema heb ik al meerdere boeken gelezen maar dit springt er echt boven uit. Het boek ziet er ondanks het thema uitnodigend uit, de vormgeving en de lettertypen zijn prettig en goed gekozen. De inhoud is duidelijk, betrokken en biedt vele handvaten voor de praktijk.
Ik ben het gaan lezen als voorbereiding op een cursus die ik begin volgend jaar ga doen, maar tijdens het lezen heb ik al diverse personen aangeraden het te lezen. Het biedt ook een schat aan informatie doordat zoveel mailadressen zijn vermeld.
Ik werk als vrijwilliger in het Toon Hermans Huis in Maastricht en ik doe regelmatig huisbezoeken bij mensen die in deze fase van hun leven verkeren. Ook voor onze aanbieders ( creatieve therapie, massage, yoga,enz ) en voor ons zoekprogramma op het informatiecentrum is het een aanwinst. We hebben het boek inmiddels gekocht voor onze bibliotheek, zodat meer mensen het kunnen raadplegen.
Hartelijke groeten,
Carla Brouwers

Recenties

Dat de ideale stervensbegeleiding geen eenrichtingscommunicatie dient te zijn, is de boodschap van dit boek. Het kan namelijk bestaan uit processen van wederzijdse beïnvloeding tussen degene die gaat sterven en de mensen om hem of haar heen. De hoofdauteur, gespecialiseerd in de omgang met stervenden en naaststaanden, publiceerde eerder over rouwverwerking en omgang met gestorvenen.
In haar begeleidingswerk en in dit boek spelen antroposofische visies een rol mee. Zij verhaalt bijvoorbeeld over zich soms manifesterende overledenen - als men er gevoelig voor is. Wezens uit de geesteswereld, 'engelen', kunnen ook een rol spelen bij het sterven (gaan) en bij bijna-dood-ervaringen.
Aan dit overigens bredere boek werken antroposofen mee (verpleegkundigen, therapeuten en een arts) en anderen (een geestelijke verzorger uit een Utrechts ziekenhuis, een oprichtster van een Leids hospice en een kinderboekenschrijfster). Een waardevol, ondogmatisch boek dat inspireert tot zorgvuldigheid en afstemming en alertheid op wederzijdse (diepere) behoeften. Het bevat een breed scala aan nuttige adressen, een literatuuropgave en enkele teksten als bijlagen.
F.M. Boon

Stervensbegeleiding een wederzijds proces is een prachtig boek, met zeer veel gevoel geschreven. De warmte straalt bijna van de pagina's af. Je kunt er een stukje troost in vinden, begrip maar ook informatie over diverse onderwerpen die in relatie staan met verdriet of afscheid.
Een absolute aanrader voor iedereen die overmand is door zijn verdriet of aan de zijlijn een helpende hand wil bieden.
www.peuteren.nl/afscheid/literatuurlijst_detail.php?id=136

print deze pagina...

© Renée Zeylmans 2017